NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY
Gdy statek jest na środku oceanu
i pojawią się problemy,
mogą wyrzucić cię za burtę.
Kręcenie takiego dokumentu jest niebezpieczne.
To naprawdę spore ryzyko.
Jeśli boisz się śmierci, wracaj do domu.
Mam na imię Ali.
To ja.
Od kiedy tylko pamiętam,
fascynowały mnie delfiny i walenie.
Ale pasja do oceanu zrodziła się przy dokumentach
Jacquesa Cousteau,
Davida Attenborougha czy Sylvii Eerle.
Ich filmy pokazały mi zupełnie nowy świat,
wypełniony mnóstwem piękna, barw i życia.
Marzyłem, by pójść ich śladem i odkrywać tętniące życiem wody.
Robić zdjęcia niesamowitego podwodnego życia.
Po studiach zająłem się innymi produkcjami,
ale w wieku 22 lat postanowiłem nakręcić film
o niesamowitym świecie oceanów.
Zamieszkuje je niemal 80% stworzeń na Ziemi.
Większość mórz i oceanów wciąż pozostaje niezbadana,
przez co stanowią dla mnie ciągłe źródło inspiracji.
Ale niedługo po rozpoczęciu projektu
ta romantyczna wizja oceanów uległa dramatycznej zmianie.
Wieloryb odnaleziony w tym tygodniu na wybrzeżu
miał w żołądku ponad 30 plastikowych reklamówek.
To już 29. wieloryb wyrzucony na brzeg w ostatnich dwóch tygodniach.
- To najwięcej od stu lat. - …wyrzucony na brzeg…
W Wielkiej Brytanii zginęły kolejne cztery walenie.
Gdy zaczęto informować o waleniach wyrzucanych na brzeg,
nawet na południowowschodnim wybrzeżu Anglii,
musiałem stawić czoła nieznanej części tej historii.
Historii o tym, jak duży wpływ ma człowiek na morza i oceany.
Martwe zwierzęta z żołądkami pełnymi plastiku
napawały smutkiem nie tylko z powodu ich inteligencji,
ale z powodu faktu, że to dzięki nim cały ocean żyje.
Gdy delfiny i walenie nabierają oddech,
zapylają małe rośliny wodne zwane fitoplanktonem.
Co roku pochłaniają one cztery razy więcej dwutlenku węgla
niż cała Amazonia.
Produkują nawet 85% tlenu, którym oddychamy.
W świecie obawiającym się CO2 i zmian klimatu,
ochrona tych zwierząt oznacza ochronę całej planety.
Jeśli delfiny i walenie wyginą,
cały ocean z nimi.
A potem i my.
Jednak tyle śmierci nie napawało optymizmem.
Plastik zatruwał każdy zakątek wód i oceanów,
a na środku oceanu powstały ogromne sterty śmieci.
Na przykład na Pacyfiku.
Co minutę do wody wyrzuca się równowartość ciężarówki plastiku.
Dołącza do 150 milionów ton już pływających w morzach i oceanach.
Rozpada się na małe cząstki, znane jaki mikroplastik,
których jest już 500 razy więcej niż gwiazd w Drodze Mlecznej.
I przenikają one do wszystkich istot w oceanie.
Nasze oceany zmieniły się w toksyczną zupę plastiku.
SEGREGUJ MNIE
I również ja byłem temu winny.
Podpisywałem petycje i czytałem biuletyny o oceanach,
ale nie robiłem nic, by chronić ukochaną planetę.
Zrobiłem więc to,
co zrobiłby każdy naśladowca Jacquesa Cousteau.
Stałem się plastikową policją.
Wsparłem wszystkie organizacje chroniące oceany.
Sprzątałem plaże
i wszędzie nosiłem ze sobą sztućce oraz butelkę z wodą.
Misja była prosta.
Uchronić świat przed plastikowymi szczotkami, słomkami, butelkami, torbami
i wszystkim, co jednorazowe.
Robiłem wszystko, by moja wiadomość wybrzmiała.
- Seaside Fish and Chips. Słucham. - Jestem Ali.
Zrezygnujcie z plastikowych słomek, bo zabijają walenie i małe żółwie.
Halo?
Ale to nie zniechęcało mnie do walki.
Pierwsza plaża. Zaledwie w godzinę
zebrałem trzy pełne torby plastikowych śmieci.
Opakowania na wynos, sztućce, słomki i nie tylko.
Znalazłem nawet Nemo.
Czas na kolejną plażę.
Ale niezależnie od plaży i ilości zbieranych śmieci,
znajdywałem kolejne śmieci i martwe zwierzęta.
Po kilku miesiącach,
gdy zacząłem wątpić, czy to dobry sposób, by ratować wody,
trafiłem na to.
Japonia potwierdziła, że wznawia wielorybnictwo
i opuszcza Międzynarodową Komisję Wielorybniczą.
W ostatni wtorek flota Japonii wyruszyła na Antarktykę.
Tokio planuje połów, mimo globalnego zakazu.
To wiadomość, na którą natknąłem się rano.
Rząd Japonii wznowił połów wielorybów na Antarktyce.
Wiedziałem, że delfiny i walenie zabija plastik,
ale nie sądziłem, że staną się one celem
przemysłu, który uznałem za dawno wymarły.
Okazało się, że zakaz połowu obowiązuje od 1986 roku,
ale kilka krajów przez lata kontynuowało połowy.
Najwięcej Japonia.
Pod względem logistycznym ciężko było uzyskać materiał
z połowów w Antarktydzie.
Odkryłem jednak, że na południu Japonii
znajduje się miejsce z połowami przy wybrzeżu.
To Taiji.
Każdego roku ponad 700 delfinów i małych waleni zagania się do zatoki
wprost na rzeź.
Chciałem sprawdzić,
jak duże zagrożenie stanowi wielorybnictwo
w porównaniu z plastikiem.
Umówiłem się z aktywistą,
który zajmuje się tym tematem od lat, Rikiem O’Barrym.
Rząd Japonii zrobił wszystko,
by ludzie o tym nie wiedzieli.
Gdyby ktoś tam trafił i zachował nie nieroztropnie,
czekałaby go bardzo długa odsiadka.
Chcą pozbyć się przeciwników w swojej wojnie o delfiny.
Po przyjeździe do Taiji od razu pojawia się policja.
Są w twoim hotelu, śledzą każdy twój krok.
Yakuza, prawica, rząd, rybacy. Wszyscy są przeciw tobie.
Wszędzie są podsłuchy.
Nawet telewizor robi ci zdjęcia.
Co więc dzieje się, kiedy udasz się do Taiji?
Wszyscy cię obserwują
i zastanawiają się: „Jak się go pozbyć?”.
Skoro to tak ryzykowne, a ocean ma też inne problemy,
np. zalewający go plastik, po co jechać do Taiji?
Wyjazd do Taiji z kamerą jest bardzo ważny.
Jak mamy uratować oceany, jeśli nie zmienimy nawet tego?
A to zatoka wielkości boiska.
Wciąż miałem wiele pytań, ale początek sezonu polowań w Taiji
był dla mnie szansą, by lepiej zrozumieć, jak uratować nasze oceany.
Mogłem zbierać śmieci na plaży
lub zaryzykować i sprawdzić, czy istnieje większe zagrożenie.
Porzuciłem inne projekty,
spakowałem kamerę, przekonałem do wyprawy partnerkę, Lucy,
i wylecieliśmy do Japonii, by odkryć, co dzieje się w oceanach.
TAIJI, POŁUDNIOWA JAPONIA
NIEOZNAKOWANY SAMOCHÓD POLICJI
Dokąd jedziecie?
Dopiero dotarliśmy. Zwiedzamy okolicę.
- Wakacje? - Tak.
- Szerokiej drogi. - Dziękuję.
Co, u licha?
Od tego momentu policja, służby specjalne, tajniacy
i straż przybrzeżna śledzili każdy nasz krok.
POKÓJ HOTELOWY W TAIJI
To policja?
Tak, wyjdźmy tyłem.
WZGÓRZE NAD ZATOKĄ, 5.30
Z samego rana pojechaliśmy nad zatokę.
Około 13 łodzi wypłynęło na morze i wróciło po kilku godzinach.
Płynęły w formacji i wypuszczały czarny dym.
Rybacy uderzali w słupy w wodzie,
by skierować delfiny w stronę lądu
do zatoki, nad którą teraz stoję.
Nie wszystko widać. Jest dużo zamieszania.
Ludzie siłują się z delfinami.
Nie chcą, byśmy to filmowali. Policja nas szuka.
Naprawdę ciężko to nakręcić.
Polowania na delfiny w Taiji cały czas są wspierane,
ubezpieczane i finansowane przez przemysł parków wodnych.
Żywy delfin jest bardzo drogi.
Najlepszy łup to młody delfin lub waleń,
by sprzedać go do parku wodnego.
Niewola w betonowych zbiornikach
odbiera im wszelką wolę do życia.
Nie mogą robić nic, co potrzebują,
a muszą robić wszystko, czego nie chcą.
Całe życie chodziłem do parków wodnych,
ale nigdy nie zastanawiałem się, jak zwierzęta tam trafiły.
Jednak wiedząc, że ma to związek z połowami,
postanowiłem nigdy ich nie odwiedzać.
Ale Taiji było niczym Dzień Świstaka.
Łodzie wypływały, wracały z delfinami,
a na końcu całe stado było mordowane.
Dzień za dniem.
Po obserwowaniu połowów przez ponad tydzień
wciąż nie rozumieliśmy, czemu zabijają te delfiny.
Martwe delfiny nie robią sztuczek.
Pokaż, co znalazłaś.
Sprawdzałam dane z sieci
i od 2000 do 2015 roku na każdego złapanego delfina
przypadało 12 zabitych. To nie ma sensu.
Nie rozumiem, czemu je zabijają.
Skoro to parki wodne napędzają polowania na delfiny,
pojawia się pytanie, czemu są zabijane, a nie łapane?
Nie ma ku temu powodów.
Mięso delfinów się nie sprzedaje. Nie mogą ich wypuścić?
Chodzi o zwalczanie szkodników.
Dla rybaków delfiny są konkurencją.
Zjadają za dużo ryb, więc jeśli je wybiją,
będą mogli łowić ich więcej.
Rzeź tych delfinów to reakcja
na zbyt intensywne połowy w Taiji.
Jeśli to prawda, że delfiny cierpią za przełowienie,
bojkot parków wodnych nic nie da.
Postanowiliśmy odwiedzić lokalny port rybacki
niedaleko Taiji.
KII-KATSUURA, POŁUDNIOWA JAPONIA
Ale od razu po przyjeździe odkryliśmy,
że to nie typowy port rybacki.
Ali.
Co to?
To tuńczyk.
Same tuńczyki.
Trafiliśmy do wielkiego centrum połowów tuńczyków.
Z tuńczykiem pospolitym, najdroższą rybą na świecie.
Jedną z ryb sprzedano w Tokio za ponad trzy miliony dolarów.
GATUNEK ZAGROŻONY
Czytałem o nich.
To istne gepardy oceanu. Stałocieplne, szybsze od ferrari.
TARG W TOKIO
Ale ze względu na cenę mknęły w stronę wyginięcia.
Ich liczebność spadła o 97%.
Kilka dekad temu było ich mnóstwo.
Mają też inne gatunki tuńczyka.
Sprzedają je na cały świat.
To branża warta 42 miliardy rocznie. Przełowienie stanowi problem.
Jasne, że obwinią delfiny.
Zabijanie delfinów za jedzenie ryb było tylko wymówką.
Tak naprawdę obwiniali je za zbyt intensywne połowy.
W ten sposób zabezpieczali wielomiliardowy przemysł tuńczyków,
zrzucając z siebie kwestie ekologii.
Jedna z największych firm należy do Mitsubishi
i odpowiada za 40% połowów zagrożonych tuńczyków pospolitych.
Mają siedzibę w Japonii, więc złożyliśmy im wizytę.
SPÓŁKA ZALEŻNA MITSUBISHI
Chcieliśmy zapytać,
czemu wasza firma wybija zagrożony gatunek
i jak to łączy się z rzezią delfinów.
- Nasza firma odmawia. - Tak.
- Odmawia wywiadów? - Tak.
Kazano nam wyłączyć kamery i wyjść.
W porcie zauważyłem, że tuńczyk nie był jedynym łupem.
Wszędzie leżały rekiny.
Wszystkim odcinano płetwy.
Wyłącz kamerę!
Wyłącz!
- Wyłącz to! - Czemu?
Przemysł płetw rekinów jest warty miliardy dolarów.
Często ma powiązania z przestępcami i mafią.
OBROŃCA REKINÓW, EKOLOG
Odstraszają ludzi z kamerami,
bo nie chcą, by szemrane interesy wyszły na jaw.
Rekiny zabija się dla płetw.
Wysyła je się do Azji, głównie do Chin, jako składnik zupy.
To symbol statusu.
Nie ma wartości odżywczych, nie jest zbyt smaczna
i czasami kosztuje nawet sto dolarów.
Widok tylu rekinów bez płetw
i wyrzucenie z portu zachęciło mnie tylko do działania.
Odkryliśmy już wszystko o połowach delfinów w Taiji.
Postanowiliśmy przyjrzeć się rekinom, by zrozumieć wpływ,
jaki ma ta branża na oceany.
Niedaleko Japonii znajduje się Hongkong.
Mekka płetw rekinów.
Po przyjeździe od razu trafiliśmy na ich przeładunki na każdym rogu.
Kręciliśmy je z bliska,
ale spotkaliśmy się z tą samą reakcją.
Idź! Nie!
Nie możemy?
Uderzysz mnie krzesłem?
Dobra, idziemy.
- Zakaz zdjęć? - Tak.
Czemu kręcisz? Robisz zdjęcia?
Nie masz zezwolenia.
Usuń zdjęcie.
Kręcenie w Hongkongu było sporym wyzwaniem.
By nakręcić płetwy z bliska, kupiliśmy kamery szpiegowskie.
Kiedyś bałem się rekinów.
Ludzie nie powinni bać się rekinów w oceanach.
Powinni bać się, że ich zabraknie.
Dbają one o zdrowie oceanów. Utrzymują przy życiu ekosystemy.
Rafy koralowe też.
Jeśli wybijemy wszystkie tylko dla płetw,
ocean zmieni się w bagno. I kto umrze wtedy?
My.
Niewiele osób spodziewałoby się, że będę bronił rekinów.
Po 12 latach w wojsku zostałem zaatakowany przez rekina.
PRAWDZIWE NAGRANIE
Miało to miejsce podczas ćwiczeń w zatoce w Sydney.
Ale wiedza rozwiewa strach.
Dowiedziałem się o trudnej sytuacji rekinów,
przez ostatnią dekadę pracując przy ich filmowaniu.
Okazało się, że rekiny są równie ważne co delfiny i walenie,
by oceany żyły.
Ale po raz pierwszy
rekiny mogły wyginąć z powodu działań człowieka.
Ich populacja spadła jak u tuńczyków.
W przypadku głowomłotów, żarłaczy i młotowatych
spadła ona nawet o 99% w kilka dekad.
Powodowało to wyginięcie również innych gatunków.
Od 1950 roku, gdy zaczęliśmy obserwować ptaki morskie…
BADACZ MÓRZ, OCEANOGRAF, PISARZ
…ich liczebność spadła o 70%.
Stoi za tym sposób ich żywienia.
REKINY
Nurkują one w wodzie i łapią małe ryby na powierzchni.
Zwykle robią to tam,
gdzie drapieżniki zaganiają ławice
małych ryb na powierzchnię, co ułatwia ich złapanie.
Przełowienie drapieżników
powoduje brak ławic na powierzchni, więc ptaki nie mają pożywienia.
Utrata ryb w oceanie powoduje,
że konkurujemy o nie z waleniami, delfinami i ptactwem wodnym.
Sprawia to, że ich populacja spada jeszcze bardziej.
Rekiny to drapieżniki szczytowe na szczycie łańcucha pokarmowego.
Są na poziomie pierwszym.
Jedzą poziom drugi, jego najsłabszych przedstawicieli.
Ale bez poziomu pierwszego poziom drugi jest za duży.
A poziom drugi je poziom trzeci,
więc przez przerybienie zjada całe swoje pożywienie,
czyli poziom trzeci. I nie ma co jeść.
Poziom drugi również znika.
Ten proces zachodzi aż do najmniejszych organizmów.
Kiedy mówimy o znaczeniu i ratowaniu rekinów,
to nawet, jeśli ich nie lubimy,
są one kluczowe dla życia w oceanach.
Średnio na całym świecie rekiny zabijają dziesięć osób rocznie.
Dla porównania my zabijamy od 11 000 do 30 000 rekinów na godzinę.
Co najgorsze, połowa z nich to przyłowy
z połowów komercyjnych.
Wyrzuca je się z powrotem do oceanu.
Przyłów to wszystkie stworzenia złapane przy połowie gatunkowym.
Każdego roku co najmniej 50 milionów rekinów
zaplątuje się w ich sieci, przeznaczone dla ryb.
Szacuje się, że nawet 40% stworzeń złapanych w sieci
zostaje wyrzucona jako przyłów.
Większość umiera, nim wrócą do wody.
Pozbycie się zupy z płetwy rekina to nie wszystko.
Jedzenie ryb jest równie złe, co przemysł płetw rekina,
bo ich rynkiem jest tylko Azja.
Natomiast ryby je cały świat.
Przyłów to dla mnie niewidoczne ofiary rybołówstwa.
KAPITAN
Dla branży to „przypadkowy połów”,
ale nie ma w nim nic przypadkowego.
Jego on wpisany w ekonomię połowów.
Zakłady rybołówstwa, w których przyłów jest lepiej sprawdzany,
podają niepokojące liczby.
Na przykład na Islandii w ciągu jednego miesiąca
złapano 269 morświnów,
900 fok z czterech różnych gatunków.
i 5000 ptaków morskich.
A to tylko jedno małe łowisko w Islandii.
Na wszystkich oceanach ilość przyłowu jest ogromna.
Co najgorsze, ta sama firma
od lat jest nagradzana za zrównoważone połowy
oznaczeniem, któremu ufałem, kupując ryby.
Niebieskim haczykiem MSC.
Chciałem przeprowadzić wywiad z organizacją tym zarządzającą,
ale bez skutku.
Odkryłem też, że istnieje już ponad sto różnych regulacji,
które mają zmniejszyć przyłów.
Jednak przy czterech i pół milionach jednostek rybackich na morzach,
rządy niemal zrezygnowały z egzekwowania tych praw.
Ale jedna organizacja najwyraźniej wypełniała tę lukę.
Grupa ochotników bez strachu pływających po świecie,
by chronić życie morskie i łapać oceanicznych przestępców.
Grupa ochrony mórz, Sea Shepherd,
zatopiła 13 statków do nielegalnego połowu ryb i waleni
i uszkodziła kolejne pięć, nie raniąc przy tym nikogo.
Zbliżając się do jednostek niszczących oceany,
dokonali szokujących odkryć.
Ostatnio Sea Shepherd odkryło,
że na francuskim wybrzeżu Atlantyku ginie 10 000 delfinów jako przyłów.
To dziesięć razy więcej niż w Taiji, a nikt o tym nie wie.
Trwa to co najmniej od 30 lat,
bo rząd Francji skutecznie ukrywał ten temat.
Ludzie uwielbiają delfiny i nie wiedzą,
że jedząc ryby, skazują te delfiny na śmierć.
Większość ludzi nie zdaje sobie sprawy,
że największe zagrożenie dla waleni oraz delfinów to rybołówstwo.
Każdego roku 300 000 osobników ginie jako przyłów w połowach.
A co z oznaczeniami zrównoważonego połowu?
Ci, którzy spędzają na morzu tyle czasu, co ja,
widzą, że te oznaczenia często tuszują to, co dzieje się na morzu.
Złapaliśmy tuńczykowiec, który zabił 45 delfinów,
by złapać osiem tuńczyków.
Pracował on dla Dolphin Safe.
Dowiedziałem się wielu szokujących rzeczy,
ale to mnie zamurowało.
Nie mogłem tego zweryfikować i ciężko było mi w to uwierzyć.
By się upewnić, postanowiłem spotkać się z twórcami etykiety,
Earth Island Institute.
Jaka ilość delfinów może zostać zabita,
by otrzymać etykietę?
Zero. Jeden.
Jeden delfin cię dyskwalifikuje.
Gwarantujesz, że żaden delfin nie stracił życia?
Nie mogę.
Nie można mieć pewności, co robią na oceanie.
Mamy obserwatorów na pokładzie,
ale można ich przekupić.
Często są oni na pokładzie?
Nie regularnie.
Nikt nie pilnuje, czy zabijają delfiny. Skąd mamy to wiedzieć,
zwłaszcza kiedy płacą ci za oznaczenie Dolphin Safe?
Po prostu ufają kapitanowi.
Sprawdzają dziennik, pytają go
i dają oznaczenie. „Czekamy na zapłatę”.
Sprawdzę, czy dobrze rozumiem.
Macie obserwatorów, ale rzadko i można ich przekupić.
Etykieta nie gwarantuje, że nie zginął żaden delfin.
To prawda, tak działa system.
Jak ludzie mogą chronić delfiny?
Powinni kupować Dolphin Safe Tuna,
czyli produkty z naszym atestem.
- Ale nie dajecie gwarancji. - Nikt nie daje.
To czemu twierdzicie, że delfiny są bezpieczne?
- Bo to prawda. - Ale tego nie gwarantujecie.
Nie możemy tego zagwarantować,
bo świat czasami bywa trudny.
Konflikt interesów?
Tak, i to do tego oszustwo.
Pracowałem dla nich,
ale odszedłem.
Zarabiałem 100 000 $ rocznie.
Miałem darmowe ubezpieczenie.
Ale porzuciłem to przez ich kłamstwa
z oznaczeniem Dolphin Safe. To nie dla mnie.
Nie mogłem w to uwierzyć.
Znane na całym świecie oznaczenia
są całkowitym wymysłem, bo nic nie gwarantują.
Zacząłem się zastanawiać, co jeszcze się ukrywa.
Nawet grupy, które mówią o problemie plastiku…
DZIENNIKARZ, PISARZ, EKOLOG
…nie mówią o tym, czym jest duża jego część.
To sieci i sprzęt rybacki.
Słyszymy o wyspie śmieci na Pacyfiku
i myślimy: „Straszne. To nasze reklamówki
tworzą tę stertę śmieci”.
Ale 46% to porzucone sieci rybackie.
Stanowią dużo większe zagrożenie niż plastikowe słomki.
Zaprojektowano je, by zabijały.
Skoro to tak oczywiste, czemu nikt o tym nie mówi?
Czemu kampanie przeciwko plastikowi nie wspominają o rybołówstwie?
Jakim cudem o tym nie słyszałem?
Kutry wyrzucają mnóstwo lin. To ogromny problem.
SIECI, BOJE, LINY, SPŁAWIKI, SKRZYNIE
Nawet odludne miejsca są pełne sprzętu rybackiego.
Jak wyspa Henderson na Pacyfiku.
Oraz Svalbar w Arktyce.
Gdy przyjrzałem się waleniom, które wyrzuciło na brzeg Anglii,
odkryłem, że miały żołądki pełne sprzętu rybackiego.
Czemu nikt o tym nie mówił?
Połowy haczykowe
codziennie wykorzystują liny, którymi można opleść Ziemię
aż 500 razy.
Żaden zakład rybołówstwa nie chce łapać żółwi morskich,
sześciu z siedmiu gatunków grozi wyginięcie.
Nie z powodu zmian klimatu, zanieczyszczenia wód
czy plastiku w oceanach, a z powodu rybołówstwa.
Ale nikt o tym nie mówi.
Jeśli to prawda, czemu nigdy o tym nie słyszałem?
Wszystkie artykuły dotyczą plastikowych słomek.
Zapoznałem się z badaniami.
Jedno z nich szacuje, że od plastiku ginie rocznie
około tysiąc żółwi.
Jednak w samych Stanach Zjednoczonych
250 000 żółwi jest łapanych, ranionych
lub zabijanych przez łodzie rybackie.
Skoro jeden żółw ze słomką stał się hitem,
to czemu ten fakt całkiem się pomija?
Strony organizacji morskich,
które walczą z plastikiem,
zachęcają do porzucenia nawet herbaty w torebkach
i gum do żucia.
Ale żadna nie wspomina o problemie sprzętu rybackiego.
Plastikowe słomki stanowią 99% tekstów na tych portalach,
co szokuje jeszcze bardziej
po odkryciu, że słomki plastikowe stanowią 0,03% plastiku w oceanach.
To jak ratowanie Amazonii i powstrzymanie wyrębów
przez bojkot wykałaczek.
To kropla w morzu.
Skoro sprzęt był takim problemem,
zapytałem, czemu nie mówi o nim moja ulubiona organizacja.
Jakie jest, według Plastic Pollution Coalition,
główne źródło plastiku Wielkiej Pacyficznej Plamy Śmieci?
Mikroplastik.
W głównej mierze mikroplastik.
Według ostatnich badań 46% plamy to sieci rybackie.
Reszta śmieci to głównie sprzęt rybacki.
Czy to nie większość?
Nie sądzę, by sieci rybackie stanowiły większość.
To wiele rzeczy.
Większość to ponad 50%.
Śmieci związane z rybołówstwem tyle stanowią.
Nie są większością?
Jeśli stanowią niemal 50%…
Plastikowe sieci.
Żaden pojedynczy przedmiot nie występuje tam tak licznie.
Najgorsze jest to, że sieci te są plastikowe.
Czy ludzie mogą coś zrobić, by tych sieci było mniej?
Mogą wyeliminować
lub ograniczyć spożycie ryb,
by ich populacje wzrosły.
Zmniejszy to również ilość wykorzystywanych sieci.
Czemu tak ważna wiadomość nie jest na waszej stronie?
Nie wiem, nie zarządzam nią.
Porozmawiaj o tym z Dianną.
Ona założyła organizację i odpowie na to najlepiej.
PREZESKA
Według Jackie problem sieci rybackich na oceanie można rozwiązać,
przestając jeść ryby.
Czemu tak ważnej informacji nie umieściliście na stronie?
By jeść mniej ryb?
Nie jest to obszar mojego działania.
Nie mam czasu, spieszę się.
Wyłączcie kamery. Dziękuję.
Nie na tym się skupiam.
Nie mam opinii na ten temat.
Pytałem, co mogą zrobić ludzie, by w oceanie było mniej sieci.
Jackie zaproponowała, by nie jeść ryb.
- Spytałem… - Nie powiedziała tak.
- Tak. - Nie.
Mogą wyeliminować lub ograniczyć spożycie ryb.
- Powiedziała. - Nie mówiła o wyeliminowaniu.
Nie wiedziałem, co się dzieje.
Czemu tak proste pytanie spotkało się z takim oporem?
Postanowiłem pójść za śladem pieniądza.
I od razu znalazłem.
Nie będą mówić o sieciach.
Plastic Pollution Coalition
to ta sama organizacja, co Earth Island Institute.
To oni odpowiadają za oznaczenie Dolphin Safe
i współpracują z branżą, by sprzedawać więcej ryb.
To dlatego nie wspominają o głównym źródle plastiku
w wielu częściach świata.
To prawda, że musimy zmniejszyć zużycie plastiku.
Ale nawet gdyby ani gram plastiku
nie dostał się już do oceanów,
wciąż niszczylibyśmy te ekosystemy,
ponieważ największym problemem jest rybołówstwo komercyjne.
Jest dużo bardziej szkodliwe nie tylko do plastiku,
ale i od wycieków ropy naftowej.
Wyciek ropy w Zatoce Meksykańskiej był największym w historii.
Przez kilka miesięcy do morza dostawały się wielkie ilości ropy.
Wszyscy byli przerażeni martwymi stworzeniami na plażach,
gdy ropa dotarła do lądu.
Ale przemysł rybołówczy w zatoce
zabija więcej zwierząt dziennie
niż wyciek ropy przez kilka miesięcy.
Duże obszary zamknięto dla połowów
z powodu ryzyka skażenia ropą,
więc życie morskie skorzystało na tym wycieku,
bo odetchnęło od rybołówstwa.
Ciężko mi uwierzyć, że to zwykli rybacy powodują takie zniszczenia.
- Tak. - O co więc chodzi?
Mamy obraz rybołówstwa wzięty jeszcze z dzieciństwa.
Mała, czerwona łódź mknie przez lśniące morze
z kapitanem Birdseye za sterem.
Ma siwą brodę, iskrę w oczach i czapkę rybacką.
Ale tak naprawdę to maszyna do zabijania.
Niezwykle wydajna maszyna technologiczna.
To statki rybackie o potężnej mocy,
których celem jest wybicie zwierząt,
stanowiących podstawę morskiego łańcucha pokarmowego,
czyli ryb.
W końcu szedłem w dobrym kierunku,
ale czułem frustrację,
że ciągłe skupienie na plastiku i paliwach kopalnych
odciąga ludzi od branży, o której nic nie wiedzą,
a która ma dużo większy wpływ na morza.
Odkryłem nawet, że dotyczy to też raf koralowych.
Naukowcy przewidują, że do 2050 roku zniknie 90% raf,
a jako powód wszyscy podają zmiany klimatyczne.
Ale prawie nikt nie wspomina, że ryby są kluczowe,
by rafy przeżyły.
RYBY UTRZYMUJĄ RAFY PRZY ŻYCIU
Ekosystem raf koralowych bazuje na recyklingu.
BIOLOG MORSKI I EKOLOG
Rafy żywią się odchodami ryb.
Przez połów cierpi nie tylko ryba.
Znika też pożywienie dla raf,
dzięki któremu odżywiają się i rosną.
Rybołówstwo jest największym zagrożeniem dla raf na świecie.
Od Bliskiego Wschodu po Karaiby,
gdzie 90% dużych ryb,
żyjących tam od mileniów, teraz zniknęło.
Nasze oceany stały na krawędzi,
a ja potrzebowałem odpowiedzi.
Chciałem pomówić z ekologami,
którzy całe życie chronią morza.
Zacząłem od żywej legendy
i jednej z moich największych bohaterek.
Jestem Sylvia Earle, oceanografka,
badaczka z National Geographic
oraz założycielka Mission Blue i Deep Ocean Exploration and Research.
Widziałam w życiu wiele zmian.
Żyję w epoce największych odkryć oceanicznych.
Ale również największych zniszczeń.
Od połowy XX wieku
ludziom udało się pozbyć z oceanów
ogromnej ilości stworzeń.
Szacuje się, że do połowy XXI wieku,
przy zachowaniu obecnego poziomu połowów,
nie będzie już rybołówstwa,
bo ryb będzie po prostu za mało.
W 1830 roku na Morzu Północnym
typowy statek rybacki poławiał dwie tony halibuta dziennie.
Dziś cała flota wyławia dwie tony halibuta
przez cały rok.
Oznacza to, że jego liczebność zmniejszyła się o ponad 1000 razy.
Jesteśmy na wojnie z oceanami.
Jeśli ją wygramy, stracimy wszystko,
bo ludzie nie przetrwają bez wód pełnych życia.
Problemem jest całkowita industrializacja rybołówstwa.
Niszczymy wszystko w zastraszającym tempie.
Połowy komercyjne masowo wybijają zwierzęta.
Każdego roku zabijają nawet 2,7 biliona ryb.
To pięć milionów każdej minuty.
Żadna inna branża nie zabiła takiej liczby zwierząt,
nie mówiąc o dzikich gatunkach, które ledwo znamy.
Doprowadziło to niektóre gatunki na skraj wyginięcia.
Ale najbardziej szokujący fakt
przedstawili najwięksi specjaliści dot. rybołówstwa.
Jeśli obecny trend się utrzyma,
do 2048 roku oceany będą już puste.
Im więcej się dowiadywałem, tym było ciężej.
Zacząłem rozumieć, jak powiązane jest życie różnych gatunków
i jaką rolę odkrywają one w utrzymaniu ekosystemu,
oceanu i atmosfery naszej planety.
Brzmi to niewiarygodnie,
ale siła zwierząt poruszających się w wodzie
miesza ją równie skutecznie,
co wszystkie wiatry, fale,
pływy i prądy razem.
Ma to ogromny wpływ
na fizykę, chemię oraz biologię mórz i oceanów.
Wzburzone wody
mogą być sposobem oceanów na wchłanianie ciepła z atmosfery.
Gdy zwierzęta płyną przez słup wody,
tworzy to prąd zstępujący
z ciepłą wodą powierzchniową i chłodną wodą głębinową.
Co prawda badania trwają,
ale dziesiątkowanie życia morskiego może zakłócać ten proces
i ocieplać temperaturę wód.
Życie w oceanach
jest ważniejsze dla klimatu, niż sądziliśmy.
Okazuje się,
że życie w oceanach jest kluczowe,
by zapobiec wypuszczaniu dwutlenku węgla do atmosfery.
Wiemy, że niewycinanie i sadzenie drzew pomaga,
ale najważniejsze jest zachowanie integralności systemów oceanicznych.
Wielkie i małe zwierzęta
wchłaniają dwutlenek węgla, kiedy opadają na dno oceanu.
To największy pochłaniacz CO2 na świecie.
By zająć się zmianami klimatu,
należy zacząć chronić oceany.
Jak to zrobić? Zostawić je w spokoju.
Porównuję to do statku kosmicznego.
Ziemia to statek, który krąży wokół galaktyki.
Orbita zajmuje 250 milionów lat.
Każdy statek posiada system podtrzymywania życia.
Zapewnia nam pożywienie, powietrze i reguluje klimat oraz temperaturę.
Obecnie zarządzany jest przez istoty ziemskie.
Jeśli zacznie się je zabijać,
cały system się posypie, zabraknie inżynierów.
I tak się dzieje. Wybijamy tę załogę.
Odkryłem, że ważnym członkiem załogi na statku kosmicznym Ziemia
są rośliny morskie.
Magazynują one 20 razy więcej dwutlenku węgla na akr
niż lasy.
Aż 93% dwutlenku węgla na świecie
znajduje się w oceanach dzięki roślinom wodnym,
algom i koralowcom.
Utrata 1% tego ekosystemu
to równowartość emisji 97 milionów samochodów.
Ciągłe odławianie ryb z oceanów…
PISARZ
…to tak naprawdę ich wylesianie.
Nie tylko z powodu usuwania ryb, ale i samego procesu.
Metody rybołówstwa niszczą środowiska i ekosystemy.
DNO OCEANICZNE USZKODZONE OD TRAŁOWANIA
A wszystko to poza widokiem.
Trałowanie to najbardziej szkodliwa metoda rybołówstwa.
Największe sieci są tak wielkie,
że pomieściłyby katedry lub 13 jumbo jetów.
Na ich spodzie są ciężary,
które dewastują tętniące życiem dno oceaniczne,
zostawiając tylko jałowe pustkowia.
Są jak buldożery w amazońskim lesie deszczowym,
tylko że dużo gorsze.
Każdego roku wycina się 10 milionów hektarów lasów.
To 27 boisk każdej minuty.
Jednak trałowanie niszczy około miliard hektarów rocznie.
To równowartość utraty ponad 4316 boisk co minutę.
W ciągu roku niszczony jest obszar
równy Grenlandii, Norwegii, Szwecji, Finlandii,
Danii, Wielkiej Brytanii, Niemcom, Francji, Hiszpanii,
Portugalii, Włochom, Turcji, Iranowi, Tajlandii
i Australii razem.
Czemu organizacje ekologiczne o tym nie mówią?
Przecież to takie oczywiste.
Sektor rybołówstwa wybija ryby
i resztę życia w wodach świata.
Jak jaśniej to wyjaśnić?
A jednak większość milczy.
Nie sprzeciwiają się temu.
Celowo nie angażują się w najważniejszy problem.
Wielu naukowców uważa, że należy chronić 30% oceanów.
Obecnie jest to 5%.
A i to jest mylące, bo na 90% z nich rybołówstwo jest dozwolone.
Tak naprawdę regulujemy niecały procent oceanów.
Rządy mówią o morskich obszarach chronionych.
Podczas jednego z wywiadów zapytano ministra:
„Jak konkretnie chronicie te obszary?
Nie ma tam rybołówstwa?”. „Jest”.
„Nie ma wydobycia ropy?” „Jest”.
„To przed czym je chronicie?”
„Nałożymy restrykcje na kajakowanie morskie”.
Naprawdę? Kajakowanie?
Tylko to przyszło jej do głowy?
To całkowita hańba.
Obszary chronione przed rybołówstwem nie istniały,
a globalna populacja ryb była na skraju.
Zacząłem się zastanawiać, czy zrównoważone rybołówstwo istnieje.
Długo szukałam przykładu
na zrównoważoną eksploatację zwierząt na dużą skalę.
Coś takiego nie istnieje.
Nie można stwierdzić,
że połowy są w porządku tylko na niektórych obszarach.
Kto wytyczy tę granicę?
Jak sprawdzić, czy ryba została złowiona nielegalnie,
czy pochodzi ze zrównoważonej metody rybołówstwa?
To po prostu niemożliwe. Zrównoważone rybołówstwo nie istnieje.
Ryb jest po prostu za mało.
Wszystko jest zrównoważone.
To tylko chwyt marketingowy.
Nie zgadza się pan z organizacjami,
które zalecają, by jeść ryby ze zrównoważonych połowów?
Ani trochę.
Po prostu dostosowują przekaz do większości.
Chcą wsparcia zjadaczy ryb.
Ten sam problem widziałem jako dyrektor Sierra Club.
Nie chcieli walczyć z polowaniami, rybołówstwem i jedzeniem mięsa.
Obawiali się, że stracą swoich członków.
Wiele grup nie chce rozwiązać problemu,
tylko go wykorzystuje.
Organizacje walczące ze zmianą klimatu
czy chroniące przyrodę to firmy, które poprawiają nam nastrój.
Wszedłem na stronę Oceany.
To największa na świecie grupa ochrony wód,
ale nie wspominają nawet słowem o ograniczeniu konsumpcji ryb.
Zalecają natomiast, by chronić ryby,
jedząc ryby.
Oceana promuje zrównoważone połowy,
więc umówiłem się na spotkanie, by mi to wyjaśnili.
Co dokładnie oznacza zrównoważone rybołówstwo?
Bardzo dobre pytanie.
Zrównoważenie nie podlega definicji.
Nie ma całościowej definicji zrównoważonego rybołówstwa.
Czy zwrot: „Jedz zrównoważone ryby” nie jest więc mylący,
skoro definicja nie istnieje?
Zdecydowanie.
Klient nie jest w stanie ocenić, która ryba jest zrównoważona.
Porad jest sporo,
ale klient nie może podjąć w pełni świadomej decyzji.
Skoro tak, to czy nie byłoby lepiej,
gdybyście zachęcali do ograniczenia spożycia ryb?
Czy to nie lepsze dla oceanów?
Ciężko mi odpowiedzieć.
Potrzebowałabym więcej czasu, by to przemyśleć.
Nikt nas nigdy o to nie pytał.
Chodzi o stronę.
„Najlepsze, co możesz zrobić dla oceanów,
to ograniczyć spożycie ryb”.
Po wyjściu z biura Oceany moja wiara w grupę osłabła.
Rozczarowali mnie brakiem odpowiedzi na pytanie
o zrównoważone połowy.
Może władze będą miały lepszą odpowiedź.
Na stronie Oceany był to drugi najlepszy sposób.
Od razu udało mi się umówić na spotkanie…
PARLAMENT EUROPEJSKI
…z komisarzem ds. rybołówstwa,
który chciał zakazać jednorazowego plastiku.
Jak brzmi definicja zrównoważonego rybołówstwa?
Jeśli masz pieniądze w banku.
Przelewasz na konto 100 dolarów.
Ten kapitał zapewnia ci odsetki.
Dopóki wydajesz odsetki, a nie tykasz kapitału,
to zrównoważone postępowanie.
Kiedy zaczynasz pobierać kapitał,
nie zachowujesz się w zrównoważony sposób.
Używając tej analogii,
współczesne oceany znajdują się w wielkim kryzysie.
Czy nie powinniśmy obciąć wydatki?
Nie możemy popadać w skrajności i uznać,
że jedyny sposób to zakaz połowów.
To niemożliwe.
Jednak parlament planuje zakazać plastiku jednorazowego,
choć połowy są bardziej szkodliwe.
Czemu tę branżę traktuje się specjalnie?
Według mnie nie powinno się zakazywać połowów,
a prowadzić je w bardziej zrównoważony sposób.
Czyli skupić się na sposobie, który nie działa
i nie posiada definicji.
Zastanawiałem się, co sądzą grupy certyfikujące, jak MSC,
które wciąż nie odpowiedziało.
Marine Stewardship Council?
- Tak. - Boże.
Pakujesz mnie w ten temat.
Ile chcę powiedzieć? Mają certyfikowane firmy,
które notują ogromne przyłowy.
Ale jest to ignorowane, bo sam pomiar
jest uznawany za „zrównoważony”.
Ale nie tego chce klient.
Klient chce, by żadne zwierzę nie zginęło,
by złowić tę rybę.
Oznaczenie na puszce często jest nic nie warte.
Tworzą pozory, że zjedzenie łososia ze zrównoważonego połowu
jest lepsze niż zabicie tuńczyka.
Dla klienta jest to usprawiedliwienie.
Ale tak naprawdę to porównywanie zabicia niedźwiedzia polarnego i pandy.
Żadne z tych działań nie jest zrównoważone i dobre.
Czy istnieje możliwość przeprowadzenia wywiadu z MSC?
Wątpię, by się udało.
Nikogo nie ma w biurze. Trwają liczne konferencje.
Po kolejnym odrzuceniu prośby o wywiad przez telefon,
postanowiliśmy odwiedzić ich siedzibę.
Jestem Ali.
Od miesięcy staram się przeprowadzić wywiad z MSC.
Mam pytania o zrównoważone połowy.
Czy mógłbym z kimś porozmawiać?
Kazano nam przejść do poczekalni.
Ale po 30 minutach pełnych paniki spojrzeń
kazano nam wyjść.
MSC znów nas zbyło.
Organizacja walcząca o zrównoważone połowy
nie chce o tym rozmawiać.
Pozostało mi pójść za śladem pieniądza.
I szybko znalazłem ogromny konflikt interesów.
Wśród założycieli widnieje korporacja Unilever,
która zajmowała się sprzedażą ryb.
Mimo szkodliwej działalności zakładów rybołówstwa,
tylko dwóm odmówiono certyfikatu w ciągu 20 lat.
Ale najbardziej szokuje fakt, że ponad 80%
z niemal 30 milionów funtów zysku rocznie
pochodzi z licencji za logo na rybach.
Wydawanie oznaczeń to dla nich zarobek.
Nie zamierzałem już im ufać.
Inne próby regulacji branży również ponosiły porażkę.
Rządowi obserwatorzy, którzy mieli monitorować statki,
byli zamordowani lub wyrzuceni za burtę jak Keith Davis.
To 41-letni obserwator z USA,
który w ostatnich latach zaginął u wybrzeży Peru.
W Papui-Nowej Gwinei
w ciągu pięciu lat zaginęło 18 obserwatorów.
Na Filipinach w 2015 roku
obserwatorka, Gerlie Alpajora,
otrzymała groźby od rodzin rybaków, aresztowanych za nielegalny połów.
Potem do jej domu wpadli uzbrojeni mężczyźni
i zabili ją z zimną krwią, strzelając jej w głowę
na oczach dwóch synów.
Zbrodnie w rybołówstwie
warto postrzegać pod kątem przestępczości zorganizowanej.
Te same syndykaty, które nielegalnie łowią ryby,
zajmują się przemytem narkotyków, ludzi i innymi zbrodniami.
Gdy zagrażasz ich interesom, ryzykujesz swoje życie.
Z drugiej strony rządy również posuną się daleko,
by powstrzymać ujawnienie działań,
które dotują na morzu.
Dotacje to pieniądze podatników przekazywane branżom,
by zaniżać cenę produktu lub usługi.
W coraz większej ilości krajów
dotowano więcej pieniędzy niż warte były same ryby.
Nawet, jeśli nie jesz ryb, wciąż pomagasz rybakom,
bo płacisz podatki.
ŚRODOWISKOWA NAUKOWCZYNI SPOŁECZNA
To szokujące, że dotujemy branżę rybołówstwa
kwotą około 35 miliardów dolarów.
Według ONZ taka kwota pozwoliłaby zwalczyć głód.
Dotacje miały gwarantować lepszą dostępność żywności.
Jak na ironię, teraz są źródłem niedoboru żywności
w krajach rozwijających się.
Rybołówstwo w Afryce Zachodniej napędzają dotacje Unii Europejskiej.
Lokalne firmy nie mogą konkurować z ekonomiczną potęgą
Unii Europejskiej.
To kontynuacja plądrowania kontynentu afrykańskiego.
Intensywne połowy nie tylko zmniejszały populację ryb,
ale i niszczyły gospodarki.
W USA nawet jedna trzecia ryb z importu
została złapana i sprzedana nielegalnie.
Skradziona krajom w potrzebie, gdzie trwają wojny o ryby.
Jeden z powodów dla słynnych piratów w Somalii,
których boi się cały świat,
to nielegalne połowy.
Kiedyś byli rybakami, żywiącymi rodziny.
Gdy Somalię ogarnęła wojna domowa,
nielegalne kutry z zagranicy,
prawdziwi piraci oceanów,
wpłynęły na ich wody i zaczęły łowić ryby.
Zaczęli odbierać im jedzenie
i zmusili do znalezienia innego źródła zarobku.
Ale grabież afrykańskiego wybrzeża trwała na całym kontynencie.
Sea Shephard postanowił położyć temu kres
i współpracuje z rządami, by przejąć nielegalne statki
w krajach jak Liberia.
MONROVIA, LIBERIA AFRYKA ZACHODNIA
Mimo ostrzeżeń, by nie latać te rejony świata,
dołączyliśmy do Sea Shepherd, by poznać problem z bliska.
Głównie łowią tu jednostki z krajów,
które wyczerpały już lokalne zapasy.
Wypływają coraz dalej, by to nadrobić.
Korzystają z nowoczesnych technologii,
by połowy były większe.
Międzynarodowe floty często łowią tu nielegalnie.
Zarabiają na tym ogromne pieniądze.
BYŁY WICEMINISTER OBRONY
Do niedawna nasze wody przybrzeżne były wolną amerykanką.
Obecnie staramy się położyć temu kres.
Jako wojsko podchodzimy do tego z najwyższą czujnością.
Wiemy, że to działalność piracka. To niebezpieczna operacja.
170 KM OD WYBRZEŻA LIBERII PATROL NIELEGALNYCH POŁOWÓW
Po dotarciu stało się jasne, czemu ocean przy Afryce Zachodniej
był wart ochrony.
Była to jedna z ostatnich twierdz życia w oceanach.
Pełna rzadkich i cudownych stworzeń.
Liczne gatunki przepływają Atlantyk, by znaleźć się tutaj.
Mnożą się i odżywiają.
Żyją w niesamowitej harmonii i równowadze.
Ale inny gatunek
płynął tutaj z zupełnie innego powodu.
Szybko zobaczyłem, jak Sea Shepherd
i straż przybrzeżna namierzają i przejmują kutry.
Gatunki, które widziałem pierwszy raz w życiu,
ginęły zaplątane w sieciach.
Jednak sceny pod pokładem dowodziły,
że te statki to pływające rzeźnie.
To połów z jednego statku.
To tylko wierzchołek. Ładownia ciągnie się cały statek.
Mogą mieć setki tysięcy ryb.
Dostaliśmy się na statek dopiero po akcji wojskowej.
Równie dobrze mogliby je sprzedać jako ze zrównoważonego połowu.
Nie wiem, jak można egzekwować zrównoważone połowy
z tyloma statkami na morzu.
To niemożliwe.
WYBRZEŻE LIBERII, 3.30
To pod osłoną nocy nielegalne statki łowią najwięcej.
Wpływają na obce wody i kradną ryby.
Ale były to też najbardziej pracowite godziny Sea Shepherd.
Musimy jak najszybciej wejść na pokład.
Przyjąłem.
Zauważyliśmy statek na horyzoncie.
Może być to nielegalny statek rybacki.
Zaraz się przekonamy.
CZTERY GODZINY PÓŹNIEJ
Statek był chińskim trawlerem.
W ładowni miał ogromne ilości nielegalnych ryb.
Statek został zatrzymany i ukarany grzywną.
To jedno zwycięstwo,
ale wysyła jasny przekaz dla innych statków,
że za ich działania grożą im realne konsekwencje.
O świcie wciąż byłem na nielegalnym statku.
Szykowano go do powrotu do portu.
Nagle zauważyłem łodzie.
Pamiętałem ostrzeżenie ministra, ale ci ludzie nie wyglądali na piratów.
Czemu ryzykują życie, płynąc tu na małym kanoe?
Nagle to zobaczyłem.
Byli głodni.
Ludzie wzdłuż wybrzeża mieszkają tu od zawsze.
Tu jest ich świat.
Gdy zbliża się do niego rybołówstwo komercyjne,
odbiera im szansę na dobre połowy.
Jeśli rybak złapie za mało ryb,
bo statek komercyjny wcześniej wszystkie zgarnął,
musi szukać dalej.
Pływają tu bez kamizelek. Wszystko się może zdarzyć.
Jeśli wypadną z łodzi, nie przeżyją.
Rybacy to jeden z najcięższych zawodów świata.
Dla porównania
w ciągu ostatnich 15 lat w Iraku zginęło 4500 żołnierzy USA.
W tym samym czasie
życie podczas pracy straciło 360 000 rybaków.
Rocznie ginie ich około 24 000.
Tutejsi rybacy w kanoe
mają jeden z najwyższych współczynników śmiertelności.
Wiele osób żywiło się rybami, których już nie ma.
To powoduje głód nie tylko na wybrzeżu,
ale i w głębi lądu.
Co więc robią ci ludzie?
Polują na dzikie zwierzęta.
Nie tylko wpływa to fatalnie
na życie zwierząt lądowych,
ale również na życie ludzi,
bo to handel dzikim mięsem
jest odpowiedzialny za epidemię eboli.
Literatura naukowa to potwierdza.
Kradzież ryb wzmaga
lub wywołuje epidemię eboli w Afryce Zachodniej.
Nasza podróż w Liberii się kończyła,
a ja zastanawiałem się, czy istnieją metody połowu,
które stanowiłyby rozwiązanie
na środowiskowe i humanitarne konsekwencje działań tej branży.
Promyk nadziei pojawił się pod postacią hodowli rybnych.
To branża z reputacją
ekologicznej żywności bez problemów połowów.
Bez przyłowów, nielegalnych połowów,
niszczenia dna, zabijania zagrożonych gatunków
i niebezpiecznych warunków pracy. Właśnie tego szukałem.
Wiele ludzi uważa,
że zrównoważone hodowle to najlepszy sposób.
Ale to nie do końca prawda.
Z hodowlami wiążą się liczne problemy.
Zanieczyszczanie, choroby. I czym są karmione te ryby?
Czym są karmione?
Według branży hodowla jednego kilograma łososia
wymaga tylko 1,2 kg karmy.
Okazało się jednak, że to przetworzona karma
z suszonego mięsa ryb i oleju rybnego,
których produkcja wymaga dużej ilości ryb.
Hodowle wykorzystują więc dużo więcej ryb,
niż produkują.
Hodowle ryb to połowy pod przykrywką.
A jeszcze bardziej szokuje obecna skala hodowli.
Około 50% ryb pochodzi z hodowli.
Wielkich klatek na oceanach z dziesiątkami tysięcy ryb.
Opuściliśmy Liberię
i wróciliśmy do Szkocji,
głównego producenta hodowlanego łososia.
Wszystkie firmy odmówiły nam wywiadu,
więc postanowiliśmy spotkać się z informatorami.
Szkocja posiada wiele hodowli łososia.
To międzynarodowe firmy warte miliardy.
Mają one dość zasobów, by zdominować narrację
i ujawniać tylko te informacje, które chcą.
By udokumentować te problemy,
trafiłem na jedną z tych ferm.
Zastałem tam istną plagę wszy morskich.
Corin zdołał nagrać łososia zjadanego żywcem
przez chmarę wszy morskich.
W hodowlach zdarza się to bardzo często.
To przykre, że ten niesamowity gatunek
po milionach lat ewolucji i migracjach przez oceany
oraz wzdłuż rzek aż do strumieni,
w których się narodził, teraz tkwi we własnym brudzie.
Każda farma łososi w Szkocji produkuje odpady organiczne
równe miastu z 20 000 mieszkańców.
Łącznie wszystkie hodowle w Szkocji
rocznie produkują tyle odpadów, co wszyscy mieszkańcy Szkocji.
Kolejne spotkanie umówiłem z aktywistą Donem Stanifordem.
Od lat stara się on ujawnić rzeczywistość hodowli ryb.
NAJWIĘKSZA FARMA NA ŚWIECIE
Umówiliśmy się z nim na akcję.
Jesteśmy na farmie Marine Harvest.
Jest ohydnie.
To smród martwego, szkockiego łososia.
POJEMNIKI NA MARTWE RYBY
Ginie tu około 50% łososi na różnym etapie życia.
To istna góra śmierci.
To objaw fabrycznej produkcji łososia.
Te ryby giną z powodu anemii, zakażenia wszami,
chorób zakaźnych, chlamydii czy chorób serca.
To znęcanie się,
a nie panaceum na globalny problem z jedzeniem.
Hodowla łososi to marnotrawstwo zasobów i nonsens.
Smród był straszny.
To nie były różowe łososie z reklam.
Bez barwników łosoś hodowlany byłby całkowicie szary.
Hodowcy mogą wybrać kolor z tabeli,
jak przy malowaniu ścian.
Można wybrać barwę różowego.
Ludzie jedzą szarego łososia pomalowanego na różowo.
To był prawdziwy potwór ze Szkocji.
Ale wpływ hodowli na środowisko nie kończył się na rybach.
Namorzyny to jedno z ważniejszych środowisk na świecie.
Są one kluczowe dla zatrzymywania sztormów.
Chronią społeczności przez falami, a nawet tsunami.
A jednak 38% namorzyn zostało zniszczonych
pod hodowlę krewetek.
Jednak to karma dla krewetek ma największe skutki humanitarne,
bo wykorzystuje niewolnictwo.
Wiele słyszy się o krwawych diamentach.
To krwawe krewetki.
Niedawne nagranie pokazuje azjatyckiego rybaka,
piszącego wiadomość do drona, by nie zauważył jej kapitan.
POMOCY
Niewolnictwo na morzach to wielki problem.
Ciężko jest określić liczby,
ponieważ statki działają poza radarem.
Ludzie, którzy się tego dopuszczają, nie chcą, by ktoś się dowiedział.
Głównie odbywa się to w Tajlandii.
Pod jej banderą pływa 51 000 statków rybackich.
Musieli znaleźć sposób na jeszcze tańsze połowy,
by łapać mniej ryb.
Stąd bierze się ten problem.
Większość połowów nie opłacałaby się bez darmowej siły roboczej.
Na początku przygody nie sądziłem, że skończę tu,
ale ciężko mi uwierzyć w skalę korupcji.
W sieci znajdowałem sprzeczne dane,
więc zapytałem u źródła.
Podczas konferencji dla działających w branży.
Stworzyliśmy wizytówki fałszywej firmy, by pozwolili nam wejść.
I udało się.
Potajemnie nagrałem rozmowę
z uczestnikami z Tajlandii.
- Prowadziłem badania. - Badania?
Tak. Dowiedziałem się, że sporo krewetek z Tajlandii
pochodzi z pracy niewolniczej.
- Nie! - To nieprawda?
Nie.
- Kłamią? - Tak.
- Nie ma niewolnictwa? - Nie.
- Czemu tak twierdzą? - Nie wiem.
- A więc to… - Biznes.
Rozumiem.
Miałem już dość firm i organizacji ukrywających prawdę,
ale szczerze mówiąc nie wiedziałem, co myśleć.
Jedyny sposób, by przekonać się, czy niewolnictwo na morzu istnieje,
to porozmawiać z tymi niewolnikami.
Czy powinienem się obawiać, kręcąc ten film?
Oczywiście.
Podejmujesz ryzyko.
Ludzie są mordowani.
ZABÓJSTWO NA MORZU
Zabójcy działają w tej branży.
To możliwe, że ktoś cię zabije,
jeśli znajdziesz się w złym miejscu w złym czasie.
Padniesz ofiarą niesprawiedliwych działań policji,
która jest skorumpowana.
Musisz być bardzo ostrożny.
Wszelkie środki bezpieczeństwa
mogą uratować ci życie.
BANGKOK, TAJLANDIA
Dotarliśmy do Bangkoku z namiarem na ośrodek przejściowy
dla niewolników.
Wiedzieliśmy, że te wywiady
i rzucenie światła na działalność przestępczą
narazi nas na wielkie niebezpieczeństwo.
TŁUMACZ
Nie filmuj mojej twarzy. Mogą mnie zabić za pomaganie ci!
Mogliśmy tylko trzymać kciuki, że dostaniemy odpowiedzi.
MIEJSCE W POŁUDNIOWEJ TAJLANDII
Na początku powiedz, jak długo byłeś na tych statkach.
Dziesięć lat, dwa miesiące i dwa dni.
Naprawdę się bałem.
Nikt nie mógł opuścić statku. Pilnowali nas strażnicy.
Byłem na morzu przez sześć lat.
Byłem tak zdesperowany, że trzy razy chciałem się zabić.
Gdy poznałem kapitana, piliśmy i świetnie się bawiliśmy.
Ale gdy statek wypłynął na morze,
kapitan całkowicie zmienił oblicze.
Udawał, że się nie znamy.
Cały czas się nade mną znęcał.
Gdy byliśmy chorzy lub zmęczeni, oblewał nas wrzątkiem.
Bił nas stalową rurą, gdy coś się mu nie podobało.
Groził nam bronią.
Na moim statku
czasami przetrzymywali martwe ciała w chłodni.
Wielu chłopaków utonęło w morzu.
Widziałem pływające ciała wiele dni później.
Było mi szkoda ich rodziców, że nie dowiedzą się o śmierci syna.
Gdy statek jest na środku oceanu
i pojawią się problemy,
mogą wyrzucić cię za burtę.
Władzom powiedzą po prostu,
że zasłabłeś i wpadłeś do morza.
Ludzie nie wiedzą, jak to wygląda.
Myślą tylko o jedzeniu.
Sporo ryb i owoców morza pochodzi z pracy niewolniczej
wykonywanej pod przymusem.
Chciałbym, by ludzie przestali to wspierać.
Zabrałbyś nas na statek z niewolnikami,
czy to zbyt niebezpieczne?
Kręcenie takiego dokumentu i statków jest bardzo niebezpieczne.
Jeśli boisz się śmierci, wracaj do domu.
W tym momencie musieliśmy przerwać wywiad,
bo zbliżała się policja.
Ktoś doniósł, że nagrywamy bez zezwolenia.
Musieliśmy uciekać.
Nie chciałem wyjeżdżać tak szybko,
widząc, że moi rówieśnicy są uwięzieni na statkach
i nie mogą wrócić do domu.
Jednak przy takim ryzyku czułem się bezsilny.
Zwłaszcza, że władze pomagały to wszystko tuszować.
ANGLIA WIELKA BRYTANIA
Po powrocie długo nie ruszałem kamery.
Powaga tej sprawy bardzo mnie przytłoczyła.
Ale mieliśmy już w planach podróż na Wyspy Owcze.
To mały archipelag na Atlantyku, stosujący dawne wielorybnictwo.
Ustalając tę podróż, uważałem to za główne zagrożenie.
Jednak po odkryciu innych zagrożeń i łamanych praw człowieka,
wydawał mi się to krok wstecz.
Ale ta forma wielorybnictwa, „grind”,
została określona przez media jako zrównoważona,
ponieważ nie skupia się na gatunkach zagrożonych
i nie szkodzi środowisku.
To przez walenie rozpocząłem tę podróż
i byłem sceptyczny co do zrównoważenia tej formy.
Postanowiliśmy polecieć na Wyspy Owcze,
by zobaczyć takie polowanie i pomówić z wielorybnikami.
Bywają lata, kiedy odbywa się tylko kilka polowań na walenie.
Czasami nawet żadne.
Czekaliśmy cierpliwie przez dziesięć dni,
aż w końcu zadzwonił telefon.
Jest grind? Jak daleko?
Jasne.
Hvannasund? Jak to się pisze?
Już mam. Do zobaczenia.
HVANNASUND, WYSPY OWCZE
CIĘŻARNY WALEŃ
W całym tym chaosie
w końcu zrozumiałem zrównoważenie.
To kontynuowanie czegoś bez końca,
bez względu na cierpienie, jakie to powoduje.
Grind był esencją zrównoważenia.
Zacząłem się jednak zastanawiać,
czy zrównoważony połów to słuszny cel w walce o oceany.
WIELORYBNIK
Nie uważam się za złą osobę.
Jeżeli ktoś mnie za taką uważa za zabicie walenia.
Wolę zabić walenia niż 2000 kurczaków.
To tyle samo mięsa.
Jeśli świat odbiera 2000 żyć,
a my jedno, proszę bardzo.
Uważam się za lepszą osobę niż wiele innych ludzi,
którzy myślą sobie:
„Wczoraj jedliśmy łososia”.
Przy czterech osobach to dwa lub trzy zabite łososie.
Czujesz się dobrze z tym, że zabiłeś dwa łososie,
by zjeść obiad?
Rozumiem ludzi, którzy mówią:
„Jedz tak, by nie zabijać”.
Można jeść warzywa, owoce i tak dalej.
To akceptuję,
ale nie rozumiem ludzi, którzy mówią,
że grind jest zły. A sami zabijają i jedzą zwierzęta.
Dla mnie ryba, kurczak i waleń mają taką samą wartość.
To jedno życie.
Niektórzy nie uznają jedzenia mięsa,
ale my żyjemy inaczej.
Nie ze wszystkim się zgadzałem,
ale miał sporo racji.
Cały czas myślałem o rybach
i innych stworzeniach pod kątem zrównoważenia i ekologii.
Nie myślałem jednak o prawach i uczuciach zwierząt.
Dla mnie to niepojęte, że ktokolwiek pyta,
czy ryby czują ból.
Dla mnie to po prostu oczywiste.
Mają układ nerwowy.
Mają organy jak wszystkie kręgowce.
Ich zmysły znaczenie przerastają nasze.
Czujemy ból i dotyk.
Ale ryby posiadają na boku linię,
przez którą odczuwają najdrobniejszy ruch wody.
Dlatego ławice poruszają się razem.
Jeśli ktoś twierdzi, że ryba nic nie czuje,
jest nieświadoma, nie rozumie bólu
i nie potrafi wyczuć zagrożenia,
to wie o rybach naprawdę niewiele.
To usprawiedliwienie dla tchórzliwych działań,
by krzywdzić niewinne istoty.
To jedyne wytłumaczenie,
by traktować ryby w tak barbarzyński sposób.
Nie je pani ryb?
Nie jem żadnych zwierząt.
Zespół naukowy Unii Europejskiej uznał, że ryby czują ból
i doświadczają lęku.
Jak delfiny i walenie,
i ryby mają złożone życie społeczne.
Potrafią szukać pokarmu z innymi gatunkami.
Badania dowiodły inteligencję, pamięć
i zmysły tych zwierząt,
co sprawia, że ryby, a nawet skorupiaki,
nie są tak różne od nas.
To ryby stworzyły wszystkie znane nam zmysły.
ETOLOG, PISARZ
Żyją od dawna.
Mają świetny wzrok i słuch,
poczucie dotyku, zapachu i smaku.
Mają odpowiednie receptory,
by odczuwać fizyczny, chemiczny i termiczny ból.
Taki sam, jak my.
Są też dowody, że ryby okazują ciekawość.
Może nawet obawę i lęk,
gdy widzą inne ryby wyjmowane ze zbiorników
i zabijane na pniaku obok.
Może być to ich rodzina
lub po prostu ryby, które polubiły.
Rośnie popularność nauki dotyczącej demokracji wśród zwierząt.
Na przykład śledzie komunikują się bardzo ciekawie.
Robią to przez pierdzenie.
Jeśli 60% śledzi w ławicy pierdzi,
to oznacza, że czas uciekać. I nic dziwnego.
To dla nich narzędzie komunikacji.
Nie mogę zachować powagi.
Było to zabawne,
ale zawsze mówiono mi, że ryby to podstawa zdrowej diety.
Wciąż miałem pytania.
Czego będzie mi brakować, jeśli zrezygnuję z ryb?
LEKARZ, PISARZ
Jeśli przestaniesz jeść ryby,
nie będziesz już jeść toksycznej rtęci.
Zmniejszysz spożycie dioksyn, dwufenyli
i innych zanieczyszczeń organicznych.
Wodny łańcuch pokarmowy
to największe źródło zanieczyszczeń pokarmowych.
Czysta ryba?
Są tylko brudne i brudniejsze.
To główne źródło dioksyn,
toksycznych metali ciężkich i dwufenyli,
heksachlorobenzenu,
plastiku i chemikaliów niepalnych.
Prawie każde zanieczyszczenie najwięcej występuje u ryb.
Bo to do mórz i oceanów trafiają wszystkie zanieczyszczenia.
LEKARKA, PISARKA
Rtęć jest toksyczna dla ciała.
Jeśli rtęć z przemysłu zanieczyszcza powietrze lub wodę,
małe bakterie i planktony zaczynają ją pobierać.
Potem zjadają je małe stworzenia.
Większe ryby zjadają mniejsze i tak dalej.
To tak zwana bioakumulacja.
Ryby to nie tylko kwasy tłuszczowe omega-3.
Zanieczyszczenia często przewyższają korzyści odżywcze.
LEKARZ
Panuje przekonanie, że ryby to najlepsze źródło kwasów omega-3,
ale ludzie nie rozumieją, że to nie ryby je wytwarzają.
Odpowiadają za to komórki alg.
Ryby po prostu je połykają,
więc ich mięso zawiera DHA alg.
A my zabijamy ryby i wyciskamy z nich olej z kwasem.
Tak naprawdę to olej z alg.
BIOLOŻKA MORSKA
Czy nie lepiej jeść algi, skoro dają te korzyści?
Po co nam pośrednik? Jedzmy samo źródło.
Misja New Wave Food to pomaganie oceanom,
poprzez tworzenie owoców morza z roślin morskich.
Mają ten sam pyszny smak, ale mniejszy cholesterol.
Nie mają bifenyli, rtęci i antybiotyków.
Dostaje się wszystkie zalety i żadnych wad.
Rozwiązania oparte na roślinach to dla nas najlepsza opcja.
Tradycyjne hodowle krów i drobiu mają ogromny wpływ na ocean.
Odpady tworzą w środowiskach martwe strefy.
Rybołówstwo i hodowle ryb też. Skoro są zdrowe, smaczne alternatywy,
które są lepsze dla środowiska, to wykorzystujmy je.
Moja podróż była długa.
Byłem świadkiem prawdziwego zniszczenia,
ale mój podziw dla oceanu tylko wzrósł.
Czułem się wzmocniony wiedzą
i chciałem wykorzystać ją w praktyce.
Choć wciąż zbieram śmieci na plaży,
rozpocząłem projekt, który informuje o kwestiach ochrony środowiska.
Liczne alternatywy roślinne
dla niemal wszystkich owoców morza…
ROŚLINNE FISH & CHIPS
…pozwoliły mi zrozumieć, że najlepsze, co mogę zrobić,
by chronić oceany i stworzenia morskie,
to po prostu…
nie jeść ich.
Jeśli zmniejszymy ilość połowów
i przywrócimy równowagę oraz zdrowie ekosystemu,
istnieje spora szansa, że przetrwa on ten okres.
Istnieje nadzieja, bo ekosystemy wodne
odradzają się naprawdę szybko.
Rafy wróciłyby do życia,
znów moglibyśmy podziwiać niesamowite ławice ryb,
nad nasze wybrzeże wróciłyby walenie.
To wszystko w naszym zasięgu.
Możemy to zrobić.
Perspektywa odrodzenia oceanów jest niesamowicie ekscytująca,
ale spełni się tylko wtedy, jeśli duże obszary mórz
zamknie się dla rybołówstwa komercyjnego.
A póki rządy nie są gotowe do działania,
a branża praktycznie nie jest regulowana,
jedyne etyczne wyjście
to odstawienie ryb.
Nie jest jeszcze za późno, by docenić to, co mamy
i uczynić ten świat naszym domem.
Szanujmy to, co mamy. Chrońmy to, co nam zostało.
Zahamujmy to niszczenie.
Większość pozytywnych i negatywnych spraw,
które zmieniają ludzkość, zaczyna się od jednej osoby.
Tylko jednej.
Nikt nie może zrobić wszystkiego,
ale każdy może zrobić coś.
Czasami wielkie idee zmieniają wszystko.
To możemy zrobić.
To możesz zrobić w tym momencie.
Spójrz w lustro i staw temu czoła.
Napisy: Krzysztof Zając